Hoogsensitief HSP versus Hypersensibel

Wat is Hoog Sensitief? En wat is het verschil met sensibiliteit en hypersensibiliteit?

Over sensitiviteit is veel informatie te vinden. Een HS persoon, ofwel HSP, kan veel last hebben van zijn eigen gevoeligheid en de mate waarin hij of zij de emoties van anderen opvangt. Sensitiviteit en empathie gaan hand in hand. Empathie is een enorm helende kracht, en kan verbinden, kan bruggen slaan tussen mensen. Dus heel positief! Wat maakt het zo lastig om mee te leven?

Ten eerste is er een groot onderscheid te maken tussen (Hoog-) Sensitief en Hyper Sensibel.

Sensitief

Wanneer een persoon sensitief is, is hij afgestemd op anderen, is hij bezig zich te verbinden. Hij of zij voelt aan wat er bij de ander speelt, wat er leeft bij de ander. Dus de sensitieve persoon is gevoelig én empathisch én verbindend en afgestemd op anderen. Eigenlijk is de sensitieve persoon vooral met anderen bezig. Hij of zij vergeet zichzelf. Zijn vermogen om zich in te leven in anderen is bovenmatig ontwikkeld, rekening houden met anderen zit in z’n aard, het zich verplaatsen in de gevoelens en de positie van anderen is zó natuurlijk, dat het geen moeite kost maar vanzelf gaat. Zo’n persoon is van nature tactvol, van nature een luisteraar, die goed kan verwoorden wat een ander voelt. Het zijn vaak hulpverleners die de signalen van anderen goed kan begrijpen, die de vaak onderliggende gedragingen en emoties van anderen goed aanvoelt, spanningen begrijpt en er rekening mee houdt. Een sensitief persoon toont begrip en waardering, geeft ruimte en voelt aan wanneer iets pijnlijk is voor een ander.

De lastige kant van sensitiviteit is dat je zo op kunt gaan in de noden van de ander dat je jezelf vergeet en uit balans raakt. Er zijn testen voor mensen met HSP, een bekende is de test van Elaine Aron, ik plaats hem onderaan deze pagina. In mijn praktijk ga ik uit van de klachten en hulpvraag van een persoon en niet zozeer de diagnose HSP. Ondergenoemde test is ook geen diagnose instrument, het geeft je een indicatie dat je wellicht Hoog Gevoelig bent.

Sensibel

De Hypersensibele persoon, is lichtgeraakt en overgevoelig voor prikkels. Hyper wil dan zeggen: in sterke mate, of erg, of veel. Sensibel wil zeggen: lichtgeraakt, prikkelbaar, vatbaar, zenuw-gevoelig, licht ontvlambaar, gevoelig, ontvankelijk en beïnvloedbaar. Hyper Sensibiliteit kan behoorlijk veel consequenties hebben. Vaak ondervindt de hypersensibele in het dagelijks leven veel last. Veel geluiden, veel prikkels komen extra hard binnen, alsof er geen prikkel-barrière of filter is. Teveel aan licht, geluid, emoties, spanning: het komt allemaal extra hard naar binnen, zo lijkt het.

Als gevolg hiervan zal de hyper sensibele persoon zich eerder afsluiten en terug trekken dan afstemmen en verbinden met anderen.

Wat is de oorzaak van HS?

Hoe wordt een persoon een hyper sensibele persoon? Het heeft te maken met de overlevingsinstincten die we allemaal vanaf onze vroegste jeugd, en wellicht al in de baarmoeder, hebben. Een mens heeft van nature een hechtingsinstinct en een vlucht instinct. Vlak na de geboorte zie je het hechtingsinstinct actief: de pasgeborene kijkt naar de moeder, en vlak daarna zoekt het de borst van de moeder. Het kindje wil liefst dichtbij de vertrouwde geur en geluid zijn van de vrouw waar in hij zo lang heeft geleefd. Men noemt dat eerste moment ook wel het moment van bonding. In de eerste weken en maanden vormt zich, als het goed is, een hechte band. Als er echter in die vroege periode ook dreiging is, als het kleine kindje gevaar waarneemt (ook al wordt het niet direct fysiek bedreigt) dan wordt het overlevingsinstinct van het vluchten opgeroepen. Vluchten en hechten kan echter niet tegelijkertijd. Het kleine wezentje is in een onmogelijke positie: het kan niet zonder de ouders (als je zo klein en afhankelijk bent is alleen zijn echt levensbedreigend) en niet mét (vanwege waargenomen dreiging) de ouders. In het emotionele brein ontstaat een soort explosie. De stresshormonen gieren door het lijfje, de opperste paniek is zó groot, daar kan alleen de grootste verdringing hulp bieden. Voor de overleving voltrekt zich een soort implosie: het wezen trekt zich als het ware terug in zichzelf. Het kindje wordt stil en gewillig of totaal krampachtig. Het kan niets meer (en tegelijk moet het) alles verdragen.

Hechten en vluchten –  twee conflicterende instincten – de gevolgen

De verdringing is zó sterk dat, wanneer je opgroeit en in het volwassen staat bent, je vaak niet weet wie je bent, wat je eigen behoeften zijn. Je ontwikkelt een buitenkant die ogenschijnlijk goed functioneert. Het lijkt allemaal in orde, maar schijn bedriegt. Er is weldegelijk een last, of een prijs, en die kan verborgen zijn, een vaag gevoel van leegheid binnenin. De consequentie kan een overgevoeligheid zijn voor allerlei prikkels. De snaar staat constant gespannen. Dat kan zich uiten in af en toe ‘knappen’. Uit de band springen, een explosie van boosheid, maar ook allerlei lichamelijke kwalen, auto-immuun ziekten, of verslavingen.

De hypersensibele persoon, dus vaak aangeduid als hoogsensitief, of HSP, is genoodzaakt om een bepaalde afstand te nemen tot mensen, om zichzelf als het ware te beschermen tegen de hoeveelheid indrukken die hij of zij vaak waarneemt als ongewenste aanvallen of kritiek. Eigenlijk kun je niemand vertrouwen, is een uitspraak die hier bij hoort. Vaak is er behoefte om zich terug te trekken, om op te laden. Als je het gevoel hebt altijd onbegrepen te worden, slachtoffer te zijn van omstandigheden en anderen, dan is de wereld ‘lelijk’ voor je. Natuurlijk moet of wil je iets met mensen maar het kost je erg veel energie.

Een illustratie van die pijnlijke noodzaak om afstand te nemen is vertolkt in “Too Good At Goodbyes” van Sam Smith:  https://www.youtube.com/watch?v=KPqtlI3aJIE

De waarneming is sterk gekleurd door de vroegste indrukken en vormen de blauwdruk, de bril, waardoor deze persoon kijkt. Dat is bij ons allemaal het geval. In het geval van de hypersensibele is dat zó vernietigend geweest dat er niet veel is overgebleven van de persoon zelf, zo lijkt het. Dat is natuurlijk niet waar, ieder mens heeft een ziel, een hart, een mooi en zacht en liefdevol binnenste. Die lijkt diep diep begraven te zijn onder de enorme afweerlaag die als een taai – totaal omvattend schild om de persoon heen zit.

Een indrukwekkend voorbeeld van de diepere oorzaak (en in dit geval een wel heel direct causaal verband) van ons onwenselijke gedrag – is te zien in een stuk van de film Human. Na ongeveer 3 minuten is een man aan het woord die vertelt wat liefde is, wat hij in zijn jeugd geleerd heeft over liefde en later in de gevangenis zijn verwrongen beeld kon bijstellen. Hieronder zal ik de link plaatsen en een stukje laten zien wat het in essentie illustreert.

De film HUMAN :   https://www.youtube.com/watch?v=vdb4XGVTHkE&t=1245s

Ongeveer 4 minuten uit die film :   https://photos.app.goo.gl/5KzYjDYLNAEDdCKLA

Hyper Sensibiliteit is een sterke afweervorm die vaak geïdentificeerd is. Het zit enorm vast aan iemand z’n overtuigingen. Toch is er zeker hulp. In mijn praktijk behandel ik cliënten met HS en dat levert al na een paar weken openingen en gevoelens op, die heel hoopgevend zijn. Een cliënt die regelmatig enorme woede aanvallen had, met bijbehorende diep verterende schaamte en schuldgevoel, kon deze niet alleen stoppen, maar de oorzaak ervan verwerken en voelen hoezeer afstand voor haar (schijn-) veiligheid creëerde. Bewustwording maakte de schijnveiligheid niet meer noodzakelijk, er kon meer en meer nabijheid en échte intimiteit toegelaten worden, en dat maakte haar relatie zoveel meer vervullend en open.

Wil je weten of ook voor jouw situatie en voor jouw ervaringen en patronen een oplossing is? Bel of mail me dan.